ب باء بسم اللَّه - دربارهء باى بسم اللَّه الرحمن الرحيم اهل ذوق و عارفان سخن‌ها گفته‌اند . ملا صدرا گويد : حضرت امير المؤمنين فرموده‌اند همهء قرآن در باى بسم اللَّه است و من نقطهء زير باى بسم اللَّه مىباشم . ملا صدرا در مقام بيان و توجيه آن گويد : موقعى كه ما مىگوييم « لِلَّهِ ما فِي السَّماواتِ وَ ما فِي الْأَرْضِ » آن‌چه در آسمان‌ها و زمين است همه جمع كرديم در يك كلمه « للّه » و اگر در مقام تفصيل برآييم و همهء آن‌چه در آسمان‌ها و زمين است تحرير كنيم نياز به هزاران جلد كتاب دارد . « 1 » ملا صدرا گويد اگر احيانا اتفاق افتد كه كسى از اين وجود مجازى خارج شود و ملحق شود به وجود حقيقى يقينى عقلى و به دايره ملكوت روحانى پيوندد و معنى « إِنَّهُ بِكُلِّ شَيْءٍ مُحِيطٌ » را مشاهده كند و ذات خود را محاط به آن بيند و مقهور به آن ، در اين صورت وجود خود را در نقطهء تحت با بيند و اين بار را هم همان با بسم اللَّه داند در آن‌گاه است كه عظمت اللَّه بر او تجلى كرده است . . . باطل - كلمهء باطل در مواردى چند به كار برده شده و معانى متعدد و مختلفى از آن اراده شده است از اين قرار : الف - هر امرى كه نادرست باشد . ب - هر امرى كه مورد توجه و اعتنا نباشد . ج - هر امرى كه بىمعنى و لغو باشد . چنان‌كه حق را نيز معانى متعدد است يكى وجود در اعيان است كه حقيقت هر چيزى نحوهء وجود آن است در اعيان و ديگر وجود دائم و سه ديگر وجود واجب لذاته است و گاه قول و يا عقيدهء مطابق با واقع اراده مىشود چنان‌كه گفته مىشود اين گفتار حق است و اين اعتقاد درست است و بالجمله باطل در تمام موارد استعمال مقابل حق است . هر فعلى كه مطابق و موافق با غايت مناسب با آن نباشد يعنى مناسب با غايت « ما لا جله الحركة » نباشد باطل است و بالأخره هر گاه غايت مناسب با مبادى فعل محقق نشود آن فعل باطل است . « 2 » بحر الهيولى - اين اصطلاح از قرآن مجيد ( لَوْ أَنَّ ما فِي الْأَرْضِ مِنْ شَجَرَةٍ أَقْلامٌ وَ الْبَحْرُ يَمُدُّهُ مِنْ بَعْدِهِ سَبْعَةُ أَبْحُرٍ ما نَفِدَتْ كَلِماتُ اللَّهِ » اقتباس شده است « بحر » تأويل به هيولاى عنصرى شده است كه در عين حال مداد است براى نوشتن يعنى خلق كلمات اللَّه يعنى موجودات با تمام

--> ( 1 ) مفاتيح الغيب ، صص 21 - 22 . ( 2 ) اسفار ، ج 2 ، صص 250 - 252 .